Materiali eshte shkeputur nga gazeta shqiptare
----------------------------------------------

N 1993-in, eshtrat e tij u gjetn pa kafkn n periferi t
Beratit, njeriu q bri krimin dshmon: "Kisha urdhr"

Diku n rrethinat e Beratit, n vern e vitit 1993, nj grup familjarsh arritn t gjejn vendndodhjen e nj varri t prbashkt, ku n korrikun e vitit 1945, ishin pushkatuar dhe groposur pes kundrshtar t komunizmit. Mbasi u gjend vendndodhja e varrit t humbur pr gjysm shekulli, filluan grmimet dhe eshtrat e t pestve filluan t konturohen pak e nga pak. Por, tek pes skeletet e gjetura mungonin krejtsisht kafkat e koks.

T nesrmen e asaj dite, nga grmimet e tjera, rreth grops s madhe, disa metra larg saj u gjetn dhe kafkat q mungonin nga skeletet. Kush ishin ata t pest dhe pse ishin pushkatuar? Prse eshtrat e trupave gjendeshin n nj grop t prbashkt dhe kokat e tyre t prera m tej? Pas ekzaminimeve t bra, nga t afrmit u zbulua se midis tyre ishte dhe Abaz Omari. Ky ish avokat i njohur, ishte nipi i numrit Nj t Shqipris komuniste, Enver Hoxhs (djali i vajzs s xhaxhait) dhe katr t tjert shok dhe bashkpuntor t tij.

Kush ishte Abaz Omari?

Abaz Omari kishte lindur n qytetin e Gjirokstrs n vitin 1906 dhe fmijria e tij kishte kaluar tek shtpia e Hoxhatve, pran gjy@#%$ t tij Hysen Hoxhs. N kt shtpi t madhe Abazi i vogl luante me shokun dhe kushririn e tij Enver Hoxhn q ishte vetm dy vjet m i vogl nga ai. Ai n fillim shkoi n shkoll aty n qytetin e lindjes s bashku me Enverin, pr t vazhduar m tej msimet n Lee t Italis. Pas kthimit nga Italia, Abazi drgohet nga familja pr t vazhduar msimet n Liceun Francez t Kors dhe pasi e mbaron shklqyeshm at, fiton nj t drejt studimi pr n Paris dhe Grenobl t Francs. Abazi pasi u diplomua n shkencat Juridike n Montpelje n vitin 1939, kthehet n Paris ku studjoi dhe mori leksione n nj kurs t gjat pr Histori Arti pran Akademis s Arteve t Bukura t ktij qyteti. Gjat atyre viteve t qndrimit n Paris, Abazit i erdhi n dhomn ku banonte, kushriri i tij Enver Hoxha i cili kishte qen pr studime n Montpelje. Abazi me Enverin prve shkolls fillore n Gjirokastr, kishin studjuar bashk dhe n Kor n Liceun Francez. Arsyeja e vajtjes s Enverit pr tek Abazi n Paris, ishte sepse n Montpelje ku kishte studjuar pr gjasht muaj, qeveria shqiptare ja kishte prer bursn pasi ai nuk kishte mundur t shlyente dot asnj provim. Abazi e mbajti Enverin pr disa muaj n dhomn e tij, ku t dy jetonin vetm me kursimet q ai kishte ln mnjan gjat atyre viteve q studjonte n Paris. Lidhur me kt gj n kujtimet e tija vite m von Enver Hoxha do t shkruante:"Pasi kishim ngelur n nj gjendje t vajtueshme bashk me kushririn tim Abaz Omarin, shkonim n restorante kineze t Parisit dhe hanim vetm pilaf." Duke par gjendjen e keqe financiare n t ciln kishte ngelur Enveri pas prerjes s burss, Abazi pr ta ndihmuar sadopak, ndrhyri tek Eqerem Libohova, (Ambasadori i Mbretris shqiptare n Franc) q ishte miku i ngusht i Bahri Omarit. Ambasadori shqiptar Libohova e rregulloi studentin gjirokastrit Enver Hoxhn, q t fillonte pun si sekretar i Konsullit t Nderit t Shqipris n Bruksel. Konsulli q ishte nj milioner hebre-belg, e mbajti Enverin pr disa muaj n pun dhe m pas e przuri. Pas ksaj Enveri i ngelur pa asnj mjet jetese n gjendje t mjerueshme, si ngeli gj tjetr vese t kthehej n Shqipri.


eri n Fier pr t eleminuar Abazin

N vitin 1939 pasi Abaz Omari prfundoi studimet dhe u diplomua n Franc, u kthye n Shqipri ku filloi pun si Jurist n Ministrin e Financave. Pasi punoi pr disa muaj n Tiran, ai u kthye n qytetin e Fierit ku ishte vendosur familja e tij pas shprnguljes nga Gjirokastra. Me t vendosur n kt qytet, Abazi u lidh me disa nga intelektualt e njohur antifashist q kishin filluar t grupoheshin. Lidhur me kt Veli Frashri prkthyesi (anglishtes) i Mithat Frashrit n kujtimet e tija dshmon:"N shtpin e Abaz Omarit n Fier, ne formuam grupin e rezistencs kundr pushtuesve italian q n vitin 1939. N kt grup, prve Abazit bnin pjes dhe Myzafer Trebeshina, Tefik Cfiri e ndonj tjetr. Grupimi yn i rezistencs kishte ide dhe program social-demokrat dhe m von ne u bashkuam me grupin e Vlors q drejtohej nga Sknder Muo". Pas formimit t Grupit t Rezistencs n qytetin e Fierit, me iniciativn direkte t Abazit u krijua eta e par antifashiste e Mallakastrs e prbr prej 7-8 vetsh. Veli Frashri, Abaz Omari dhe Nexhat Peshkpia, (burri i motrs s Abazit) n vitin 1942 u lidhn dhe me Sknder Muon n Vlor dhe formuan nj grupim social-demokrat q nj vit m von n 1943-in arritn ta kristalizonin si parti. Asokohe ata nxorrn n Fier dhe numrat e par t gazets s tyre "Zri i Liris" t ciln e drejtonte intelektualja e njohur Musine Kokalari (ishte lauruar n Rom pr Filozofi) ku shkruanin Prof. Jusuf Luzaj, Abaz Omari, Sknder Muo etj. N shtatorin e vitit 1943, Enver Hoxha u nis pr n qytetin e Vlors. Qllimi i atij udhtimi sipas kujtimeve t mvonshme t Hoxhs, ishte "likujdimi i grupit franksionist t Xhepit e Qorrit" Anastas Luls dhe Sadik Premtes n qarkorin e partis s Vlors. Gjat atij udhtimi pr n Vlor, Enver Hoxha qndroi disa dit n qytetin e Fierit duke u strehuar n shtpin e Llaz Sukut. Gjat atyre ditve n shtpin e Sukut, Enver Hoxha u informua rregullisht pr t gjith veprimtarin e Abaz Omarit dhe grupimit social-demokrat q vepronte n at qytet.

Dshmitar t asaj kohe pretendojn se athere ka pasur dhe nj plan t inicuar nga Enver Hoxha pr eleminimin e Abaz Omarit. Lidhur me kt gj, Mrkur Omari vllai i Abazit (partizan, ish ekonomist i lart i internuar pr vite n fshatrat e Lushnjes) dshmon: N shtpin e Llaz Sukut ku ishte strehuar, Enveri thrriti Rakip Kryeziun nj gjirokastrit shum i varfr q ishte komandant i Njesiteve Guerile t Fierit, t cilit i parashtroi planin e eleminimit t Abazit duke i thn se ajo ishte "porosi e udhheqjes s partis". N mbremjen e asaj dite teksa po rrija para shtpis m thrriti Rakip Kryeziu dhe m tha q t shkoja n shtpin e tij se do t m jepte nj porosi pr Abazin. Un pa dyshuar e ndoqa prapa dhe kur shkuam n dhomn e tij, ai s bashku me nj tjetr q ishte aty, m than q at dark ta lija portn e shtpis t hapur pa els, pasi ata do vinin pr ta marr Abazin pr nj problem q kishin. "T japim fjaln e komunistit se Abazit nuk i bjm asgj", m than ata. Un kisha ngelur i shtangur dhe nuk pranoja, kurse Rakipi m krcnonte me nj revole q kishte n dor dhe m thoshte se po ta bisedoja me njeri at gj, isha i dnuar me vdekje. Un portn nul e lash t hapur dhe nga frika at nat nuk i thash gj Abazit. T nesrmen i tregova gjithshka dhe ai mori masa pr tu mbrojtur. Pas tre ditsh ata e kuptuan se un i kisha treguar Abazit dhe na drguan fjal se ishim t dnuar nga partia me vdekje t dy. Pas dshtimit t ktij plani, pr rrmbimin dhe ekzekutimin e Abazit, Enver Hoxha mori masa q gjithshka t mbetej e fsheht. I vetmi njeri q mund ta dekonspironte at aksion ishte Rakip Kryeziu, i cili ato dit u rrethua n nj shtpi n periferi t Fierit nga forcat balliste t Bajrush Kosovs dhe u vra prej tyre si shkak pr aksionin e rrmbimit t Abazit."


Enver, incidenti n shtpin e Omarit

N kohn q Enveri qndroi n Fier pr t eleminuar Abazin, lidhjet me t i kishte ndrpre q pas ardhjes nga Franca. N fakt pr her t fundit ata ishin takuar n Tiran n shtpin e Bahri Omarit aty nga fundi i viti 1941.Lidhur me kt takim n librin e tij "Kur hidheshin themelet" Enver Hoxha dshmon:" Jam zn keq njher me Abaz Omarin, nj kushririn e Bahriut nga i ati, por dhe i yni sepse xhaxhai im Hysen Hoxha e kishte nip (djalin e vajzs) Njiheshim q fmij, kur ishim t rinj vinte shpesh n shtpin ton. Edhe ai kishte br Liceun e Kors dhe kishte vajtur n Paris, por pasi kishte qndruar nja katr vjet me parat e babait q e kishte pronar t madh tokash dhe tregtar t madh n Fier, ishte kthyer pa diplom n Shqipri dhe ca koh ushtroi zanatin e t jatit. M von ai mori nj grua me prik (pasuri) t madhe dhe me t hollat e saj u kthye n Franc e mori diplomn n Drejtsi dhe erdhi e u b avokat. Kisha koh q nuk isha pjekur me t, sa nj dit pas pushimit e gjeta tek motra ime Fahrija. U puthm e u ngalasm dhe e urova e pas bisedave t zakonshme filluam ato politike. Mbaja mnd se dikur Abazi shfaqej si antifeudal demokrat i majt. Por ` t shihja, kur fola pr luftn, pr domosdoshmrin e saj, na doli se Abazi nga i majt na ishte br i djatht, nga demokrat na ishte br nj mbrojts i madh i t pasurve, me nj fjal kishte ndrruar lkurn. U grindm e kushedi se si do t kishte mbaruar grindja, po t mos kishte ndrhyr n mes motra ime Fahrija. M nuk e pash kt njeri q u b nj qen zinxhiri i Ali Beut (Klcyrs) e u b ballist e bashkpuntor i gjermanve". Por sot pas kaq vitesh njerz t afrt t Enver Hoxhs japin version tjetr nga ai episod q shkruan ai. Kt gj e konfirmon dhe Mrkuri vllai i Abazit. N at dark Bahriu kishte ftuar dhe Nexhat Peshkpin dhe Abazin. Gjat darks Enveri filloi t bnte propagand komuniste dhe ende pa mbaruar fjaln, Abazi i kthehet atij:" Si s` t vjen zor q flet n kt mnyr, ti je przier m nj grup aventuriersh antishqiptar e vagabond, q kudo q shkoni bni propagand bolshevike". I prekur rnd nga fjalt e Abazit, Enveri nxehet keq dhe i` a kthen:" Kur t fitoj Stalini, ne komunistt do t`iua presim kokn ju mutistve". Fjalt q tha Enveri i shoqroi dhe me xheste t duarve. Pas ksaj, Abazi mori nj pjat dhe qlloi drejt Enverit i cili largoi kokn dhe pjata u thye n mur. Darka u prish dhe Nexhat Peshkpia e mori me vete Enverin n shtpin e tij pr t mbyllur sherrin. Ky ishte dhe takimi i fundit q patn dy kushrinjt, t cilt ndonse ishin rritr n nj shtpi, kishin msuar n t njejtat shkolla, kishin ndjekur drejtime t ndryshme n jet.


Enveri: Ekzekutoheni

N fillimin e vitit 1944, Abazi vjen n Tiran dhe n nj takim q Balli Kombtar bri me intelektualt e Tirans n Kinema "Kosova" , pas Abaz Ermenjit e mori fjaln dhe ai ku midis t tjerave tha:"Nse komunizmi vjen n vatrat tona, merit e tij do t jet mjerimi dhe pr popullin uria. Njerzit do t vihen n rresht pr nj cop buk. Kam jetuar shum vjet n Franc. Atje librat pr komunizmin mbeten rrugve se nuk i lexon njeri. Ktu njerzit t gnjyer nga disa aventurier po prkrahin komunistt. Ata do t kujtojn Siberin ruse me kampet e prqndrimit q do hapin" N vjeshtn e 1944-s kur komunistt ishin afr triumfit, shum nacionalist u grupuan n Shijak pr tu larguar me an te detit nga Shqipria. N nj takim t madh q u mbajt atje, Abazi ju bri thirrje atyre q t mos largoheshin, por ta vazhdonin luftn deri n fund. Pak dit pas atij takimi Omari arrestohet nga partizant n Shijak s bashku me shokun e tij Qazim Shehun t cilt i sjellin n Tiran n nj shtpi q ishte kthyer si burg pran rrugs "Qemal Stafa". Pasi u mbajt pr tre muaj aty, Abazi u drgua n Berat pr t dal n gjygj. Nj muaj pas arrestimit, motra e tij Ferro, (gruaja e Nexhat Peshkpis) bashk me vllan e vogl Mrkurin, shkuan dhe trokitn n shtpin Enver Hoxhs (vila e Shefqet Vrlacit) i cili pasi u lajmrua n telefon i ftoi t hynin brenda. Pasi ata hyn n shtpi, Enveri q po hante buk i priti shum ftoht. Ferro me Mrkurin duke par at situat nuk e hapn fare muhabetin e Abazit. Enveri rnd rnd ju drejtua Mrkurit:"H mor ballist, si i ke punt sikur ta kam lexuar emrin n gazet?" Mrkuri ngeli i habitur e nuk dinte se ti prgjigjej (n fakt Mrkuri kishte qen partizan). N at koh n shtpi hyri Nako Spiro dhe Enveri u largua bashk me t pa i prshndetur dy kushrinjt. Pas disa ditsh Ferro shkoi dhe njher tek shtpia Enverit i cili ja preu shkurt:"Abazin ne do ta dnojm, se nesr mund t vritet djali yt". Ferro u largua nga ajo shtpi pa e kuptuar kurr kuptimin e atyre fjalve fatale q i tha kushriri i saj dhe njkohsisht Kryetari i shtetit Shqiptar, i cili i kishte arrestuar vllan dhe priste ta ekzekutonte.

Sipas fjals q i tha kushrirs Ferros, pr vllan e saj, m 7 korrik 1945 gjasht muaj m von, Enver Hoxha do e mbante "premtimin". N nj radiogram, drguar Gjykats Ushtarake t Korpusit t IV-t n Berat ai shkruante:" N prgjigjie t shkress suaj nr.140. dt.7.VI.1945 aprovohet dnimi me vdekje i Abaz Omarit me shok. Na lajmroni datn e ekzekutimit". Komandanti i Prgjithshm Gjeneral-kolonel Enver Hoxha. Pas pak ditsh ajo Gjykat Ushtarake me Prokuror M.Bllaci. e gjygjtar M. Karafili, F. Bedeni e N. Lekdushi, sipas porosis s Komandantit zbatuan detyrn. Pas pushkatimit nj dor e strvitur (K.D. nga Kallarati i Vlors) me nj spat t rnd ju preu kokat duke i groposur n nj grop t veant pak m larg trupave. Vetm 48 vjet m von ai njeri do t pohonte :" Kisha urdhr, po t mos j`ua prisja un, bashk me kokat e tyre do shkonte dhe e imja".