.avatar.yuku.com/u "Unregistered(d)'s Avatar")
Prof. Italo Kostante FORTINO
SEMINAR PR MITRUSH KUTELIN
N INSTITUTIN UNIVERSITAR ORIENTAL T NAPOLIT
Mitrush Kuteli (pseudonim i Dhimitr Paskos) lindi n vitin 1907 n Pogradec, qytet n breg t liqenit t Ohrit. sht bashkqytetar me poetin Lasgush Poradeci. Kultura e vendit ku lindi dhe ndjenjat e forta patriotike me t cilat u edukua q n fmijri nga familja e vet, i ushqyen frymzimin letrar.
Nga viti 1921 ndoqi n Selanik Institutin ekonomik, ndrsa n Bukuresht vazhdoi studimet e larta universitare pr kt deg. Mbrojti titullin Doktor i krkimeve (1934) me nj tez me titullin "Sistemet e emetimeve t parave n vendet ballkanike". Megjithse punoi si ekonomist pran shum bankave rumune, kultivoi gjithmon pasionin pr letrsin. Folklori qe burimi i par dhe ushqimi pr muzn e tij. M 1938 botoi prmbledhjen me tregime Net shqiptare.
N vitin 1942 u kthye n Shqipri, ku vazhdoi t punoj si punonjs pran Banks Kombtare, pa hequr dor nga pasioni i tij pr letrsin.
Kontaktet me kosovart i frymzuan atij motivet pr prmbledhjen e lirikave Sulm e lot (1944), q mbetet nj libr i kohs, sepse trajton temn e aspirats s fort t popullit pr liri.
N periudhn 1943-1944 botoi, midis t tjerave, prmbledhjet me tregime Ago Jakupi e t tjera rrfime (1943) dhe Kapllan Aga i Shaban Shpats (1944).
Interesante jan edhe shnimet e tij pr kritikn letrare t titulluara Shnime letrare.
Idet e tij pr politikn ekonomike nuk ishin n t njjtn vij me parimet e ekonomis shtetrore t regjimit komunist. I dnuar me pes vjet burg n vitin 1947, u lirua m 1949 n kuadrin e nj amnistie. M pas punoi si prkthyes dhe duroi n heshtje dhe i trhequr politikn e realizmit socialist.
Vazhdoi krijimtarin letrare me lirikat Pylli i gshtenjave (1955) dhe me prmbledhjen me novela t titulluar N nj cep t Iliris s Poshtme (1983). Vdiq m 4 maj 1967.
E gjith vepra e tij sot mund t lexohet n pes vllimet Vepra letrare 1, 2, 3, 4, 5, t botuara n Tiran m 1990 nn kujdesin e Nasho Jorgaqit.
Koht e fundit sht botuar pas vdekjes novela me titull E madhe sht gjma e mkatit (1996).
N Institutin Universitar Oriental t Napolit u mbajt m 11 dhjetor 1988 nj seminar pr veprn dhe gjuhn e Mitrush Kutelit. Seminari prfshihej n veprimtarit e organizuara nga Katedra e gjuhs dhe e letrsis shqipe n kuadrin e marrveshjes s bashkpunimit dhe t shkmbimeve akademike midis Institutit Oriental dhe Institutit t Gjuhsis dhe Letrsis n Tiran.
Pas fjals s hapjes nga prof. I. K. Fortino, q vuri n dukje ndihmesn origjinale t Kutelit pr prozn letrare shqipe dhe domosdoshmrin e thellimeve t kujdesshme interpretuese dhe kritiko-letrare t veprave t letrsis shqipe, foln prof. Jorgo Bulo, drejtor i Institutit t Gjuhsis dhe Letrsis s Tirans, prof. Emil Lafe dhe dr. Spiro Gjoni.
Duke folur pr Shkolln e Kutelit n prozn shqipe, prof. Jorgo Bulo theksoi q e reja n ndihmesn e Kutelit qndron n faktin q ligjrimi popullor i veprave t tij formoi nj prirje stilistike, e cila u ndoq edhe nga shkrimtar t tjer. Karakteri origjinal i ktij ligjrimi nuk vihet re n "infiltrimet" sporadike t elementeve idiomatike-dialektore, por n nj "transfuzion t ndjeshm t gjakut popullor n modulet e gjuhs" (G. L. Beccaria), q u realizua si n paratekst, q qndron n arketipet e gjuhs popullore dhe n format leksikore popullore t rikuptimsuara, ashtu edhe n ndrtimin e strukturave sintaksore t qmtuara nga ligjrimi "i thjesht" i prrallave dhe novelave popullore. Stili i prralls nxjerr kok dhe modifikohet n tregimtarin kuteliane q shfaqet pastaj e veshur me bukurin folklorike t trashgimit tradicional t Shqipris, por edhe t diaspors.
Mund t pohohet se zgjedhja stilistike e Kutelit ka pasur sukses, sidomos po t mendojm q tregimtar t tjer (J. Xoxa, Dh. Shuteriqi, D. Agolli, S. Andoni etj.) kan ndjekur gjurmt e tij n veprat e tyre letrare m t rndsishme.
Prof. Emil Lafe duke trajtuar disa "Karakteristika t ligjrimit letrar n veprn e Mitrush Kutelit" theksoi origjinalitetin e ndihmess s Kutelit n kultivimin e ligjrimit letrar, sidomos prsa i prket afirmimit dhe pasurimit t gjuhs letrare. Ky proces sht realizuar n Shqipri n shekullin ton me nj energji dhe shpejtsi t till q vihet re n pak gjuh t tjera.
Gjinia e tregimit shqiptar nuk ka nj tradit t gjat, por midis dy luftrave ka regjistruar nj prodhimtari t gjer me ndihmesa origjinale e t veanta. N novelat e tij Kuteli u bazua mbi gjedhet e tregimtaris popullore t gjurmuara n trashgimin leksikore frazeologjike dhe artistike sidomos t krahins s tij (Pogradeci), pa u dhn pas formimeve t reja vetjake. sht pr tu vn n dukje prshtatja e prsosur e ligjrimit t tregimtarit me at t pesonazhit t tregimit, sintaksa e zhdrvjellt dhe e thjesht dhe pasuria leksikore dhe frazeologjike. Nj pasuri e till, vuri n dukje referuesi, rrjedh nga krkimi i kujdesshm i fjals m t prshtatshme, nga dshira pr t zgjeruar fushn semantike t emrtimeve q lidhen me natyrn dhe objekte t prditshme dhe, s fundi, nga gjurmimi i arkaizmave e i krahinorizmave. Duhet theksuar edhe prania e kujdesshme e fjalve t nxjerra nga dialekte t tjera, p.sh. brac (vjedhs), buen (kur lumi sht buz m buz), kudr (bushtr). Edhe kur n vitet 60, Kuteli u prpoq t ripunonte veprat e tij n prshtatje me normat e gjuhs letrare t sotme, e ruajti ngjyrimin e gjuhs s tij origjinale.
Dr. Spiro Gjoni foli pr noveln me titull E madhe sht gjma e mkatit, e botuar pas vdekjes s shkrimtarit. Kjo novel u prit mir nga kritika, q vuri n dukje nj baraspesh t prsosur midis prmbajtjes dhe forms, midis reales dhe irreales. Ndrthurja intime midis toksores dhe hyjnores, midis dashuris njerzore dhe spiritualitetit, bjn q kjo novel t jet nj vepr artistike e cila, me mjete ekspresive delikate dhe t pasura ka arritur t sjell n realitet tema t nj rndsie universale. Novela sht prcaktuar si nj "perl gjuhsore, me nj leksik t prpunuar, me nj gjuh shum origjinale" (H. ili, "Koha jon", 9.11.l996).
Vdekja e gruas bukuroshe Kalije bn q burrit t saj dhe priftit Tat Tanushi ti humbas besimi te Zoti. Mkati sht i madh dhe ndshkimi i rnd: prjetsia n tok. N novel jan rimarr motivet e legjendave antike (krahaso rapsodin "Der Ewige Jude" t gjermanit Daniel Schubart) dhe shum aspekte q rimerren n letrsin biblike dhe fetare t kishs ortodokse, me nj ripunim artistik t tipit t stilit kutelian.
SEMINAR PR MITRUSH KUTELIN
N INSTITUTIN UNIVERSITAR ORIENTAL T NAPOLIT
Mitrush Kuteli (pseudonim i Dhimitr Paskos) lindi n vitin 1907 n Pogradec, qytet n breg t liqenit t Ohrit. sht bashkqytetar me poetin Lasgush Poradeci. Kultura e vendit ku lindi dhe ndjenjat e forta patriotike me t cilat u edukua q n fmijri nga familja e vet, i ushqyen frymzimin letrar.
Nga viti 1921 ndoqi n Selanik Institutin ekonomik, ndrsa n Bukuresht vazhdoi studimet e larta universitare pr kt deg. Mbrojti titullin Doktor i krkimeve (1934) me nj tez me titullin "Sistemet e emetimeve t parave n vendet ballkanike". Megjithse punoi si ekonomist pran shum bankave rumune, kultivoi gjithmon pasionin pr letrsin. Folklori qe burimi i par dhe ushqimi pr muzn e tij. M 1938 botoi prmbledhjen me tregime Net shqiptare.
N vitin 1942 u kthye n Shqipri, ku vazhdoi t punoj si punonjs pran Banks Kombtare, pa hequr dor nga pasioni i tij pr letrsin.
Kontaktet me kosovart i frymzuan atij motivet pr prmbledhjen e lirikave Sulm e lot (1944), q mbetet nj libr i kohs, sepse trajton temn e aspirats s fort t popullit pr liri.
N periudhn 1943-1944 botoi, midis t tjerave, prmbledhjet me tregime Ago Jakupi e t tjera rrfime (1943) dhe Kapllan Aga i Shaban Shpats (1944).
Interesante jan edhe shnimet e tij pr kritikn letrare t titulluara Shnime letrare.
Idet e tij pr politikn ekonomike nuk ishin n t njjtn vij me parimet e ekonomis shtetrore t regjimit komunist. I dnuar me pes vjet burg n vitin 1947, u lirua m 1949 n kuadrin e nj amnistie. M pas punoi si prkthyes dhe duroi n heshtje dhe i trhequr politikn e realizmit socialist.
Vazhdoi krijimtarin letrare me lirikat Pylli i gshtenjave (1955) dhe me prmbledhjen me novela t titulluar N nj cep t Iliris s Poshtme (1983). Vdiq m 4 maj 1967.
E gjith vepra e tij sot mund t lexohet n pes vllimet Vepra letrare 1, 2, 3, 4, 5, t botuara n Tiran m 1990 nn kujdesin e Nasho Jorgaqit.
Koht e fundit sht botuar pas vdekjes novela me titull E madhe sht gjma e mkatit (1996).
N Institutin Universitar Oriental t Napolit u mbajt m 11 dhjetor 1988 nj seminar pr veprn dhe gjuhn e Mitrush Kutelit. Seminari prfshihej n veprimtarit e organizuara nga Katedra e gjuhs dhe e letrsis shqipe n kuadrin e marrveshjes s bashkpunimit dhe t shkmbimeve akademike midis Institutit Oriental dhe Institutit t Gjuhsis dhe Letrsis n Tiran.
Pas fjals s hapjes nga prof. I. K. Fortino, q vuri n dukje ndihmesn origjinale t Kutelit pr prozn letrare shqipe dhe domosdoshmrin e thellimeve t kujdesshme interpretuese dhe kritiko-letrare t veprave t letrsis shqipe, foln prof. Jorgo Bulo, drejtor i Institutit t Gjuhsis dhe Letrsis s Tirans, prof. Emil Lafe dhe dr. Spiro Gjoni.
Duke folur pr Shkolln e Kutelit n prozn shqipe, prof. Jorgo Bulo theksoi q e reja n ndihmesn e Kutelit qndron n faktin q ligjrimi popullor i veprave t tij formoi nj prirje stilistike, e cila u ndoq edhe nga shkrimtar t tjer. Karakteri origjinal i ktij ligjrimi nuk vihet re n "infiltrimet" sporadike t elementeve idiomatike-dialektore, por n nj "transfuzion t ndjeshm t gjakut popullor n modulet e gjuhs" (G. L. Beccaria), q u realizua si n paratekst, q qndron n arketipet e gjuhs popullore dhe n format leksikore popullore t rikuptimsuara, ashtu edhe n ndrtimin e strukturave sintaksore t qmtuara nga ligjrimi "i thjesht" i prrallave dhe novelave popullore. Stili i prralls nxjerr kok dhe modifikohet n tregimtarin kuteliane q shfaqet pastaj e veshur me bukurin folklorike t trashgimit tradicional t Shqipris, por edhe t diaspors.
Mund t pohohet se zgjedhja stilistike e Kutelit ka pasur sukses, sidomos po t mendojm q tregimtar t tjer (J. Xoxa, Dh. Shuteriqi, D. Agolli, S. Andoni etj.) kan ndjekur gjurmt e tij n veprat e tyre letrare m t rndsishme.
Prof. Emil Lafe duke trajtuar disa "Karakteristika t ligjrimit letrar n veprn e Mitrush Kutelit" theksoi origjinalitetin e ndihmess s Kutelit n kultivimin e ligjrimit letrar, sidomos prsa i prket afirmimit dhe pasurimit t gjuhs letrare. Ky proces sht realizuar n Shqipri n shekullin ton me nj energji dhe shpejtsi t till q vihet re n pak gjuh t tjera.
Gjinia e tregimit shqiptar nuk ka nj tradit t gjat, por midis dy luftrave ka regjistruar nj prodhimtari t gjer me ndihmesa origjinale e t veanta. N novelat e tij Kuteli u bazua mbi gjedhet e tregimtaris popullore t gjurmuara n trashgimin leksikore frazeologjike dhe artistike sidomos t krahins s tij (Pogradeci), pa u dhn pas formimeve t reja vetjake. sht pr tu vn n dukje prshtatja e prsosur e ligjrimit t tregimtarit me at t pesonazhit t tregimit, sintaksa e zhdrvjellt dhe e thjesht dhe pasuria leksikore dhe frazeologjike. Nj pasuri e till, vuri n dukje referuesi, rrjedh nga krkimi i kujdesshm i fjals m t prshtatshme, nga dshira pr t zgjeruar fushn semantike t emrtimeve q lidhen me natyrn dhe objekte t prditshme dhe, s fundi, nga gjurmimi i arkaizmave e i krahinorizmave. Duhet theksuar edhe prania e kujdesshme e fjalve t nxjerra nga dialekte t tjera, p.sh. brac (vjedhs), buen (kur lumi sht buz m buz), kudr (bushtr). Edhe kur n vitet 60, Kuteli u prpoq t ripunonte veprat e tij n prshtatje me normat e gjuhs letrare t sotme, e ruajti ngjyrimin e gjuhs s tij origjinale.
Dr. Spiro Gjoni foli pr noveln me titull E madhe sht gjma e mkatit, e botuar pas vdekjes s shkrimtarit. Kjo novel u prit mir nga kritika, q vuri n dukje nj baraspesh t prsosur midis prmbajtjes dhe forms, midis reales dhe irreales. Ndrthurja intime midis toksores dhe hyjnores, midis dashuris njerzore dhe spiritualitetit, bjn q kjo novel t jet nj vepr artistike e cila, me mjete ekspresive delikate dhe t pasura ka arritur t sjell n realitet tema t nj rndsie universale. Novela sht prcaktuar si nj "perl gjuhsore, me nj leksik t prpunuar, me nj gjuh shum origjinale" (H. ili, "Koha jon", 9.11.l996).
Vdekja e gruas bukuroshe Kalije bn q burrit t saj dhe priftit Tat Tanushi ti humbas besimi te Zoti. Mkati sht i madh dhe ndshkimi i rnd: prjetsia n tok. N novel jan rimarr motivet e legjendave antike (krahaso rapsodin "Der Ewige Jude" t gjermanit Daniel Schubart) dhe shum aspekte q rimerren n letrsin biblike dhe fetare t kishs ortodokse, me nj ripunim artistik t tipit t stilit kutelian.
